Flestir hugsa um gufuvélina, þrýstipressuna eða internetið þegar þeir eiga að benda á uppfinningar sem hafa knúið framþróun mannkyns. En við skulum vera hreinskilin: án kaffi værum við enn að sitja í hellum og mála okker á veggina.
Á 14. öld í Jemen uppgötvuðu sufí-munkar að ristaðar kaffibaunir soðnar í vatni héldu þeim vakandi á nóttarbænum. Orðið breiddist hratt út til Mekka, Kaíró og Istanbúl. Skyndilega gátu menn hugsað, rætt og unnið eftir sólsetur. Kaffihúsin (qahveh khaneh) urðu fyrstu opinberu rýmið þar sem karlar – og síðar einnig konur í sumum borgum – hittust og skiptust á hugmyndum. Þetta var hreint vitsmunalegt eldsneyti.
Þegar kaffi kom til Evrópu á 17. öld, tók það við af morgunbjórnum sem aðal drykkinn. Einungis í London opnuðust yfir 2.000 kaffihús á fáum áratugum. Lloyd’s of London hófst sem kaffihús. Hlutabréfaviðskipti hófust í kaffihúsi. Vísindafélög hittust í kaffihúsum. Hin franska upplýsing var hugleidd yfir gufandi bollum af café au lait á Café Procope í París, þar sem Voltaire sagðist hafa drukkið 40–50 bolla á dag.
Verksmiðjuverkamenn á 19. öld í Englandi unnu 14–16 klukkustundir á dag. Hvernig? Kaffi og te tóku við af bjór sem daglega drykkinn (já, fyrir iðnvæðinguna drukku fólk léttan bjór í morgunmat – það var öruggara en vatn). Koffín gerði kleift að halda einbeitingu við nýju vélarnar. Engin kaffi, engar textílverksmiðjur. Engar textílverksmiðjur, engin uppsöfnun fjármagns. Engin uppsöfnun fjármagns, engar járnbrautir, engin gufuskip, enginn alþjóðlegur viðskipti í þeirri mynd sem við þekkjum.
Í dag drekkum við 2,25 milljarða bolla af kaffi – á hverjum einasta degi. Það jafngildir því að hver fullorðinn á plánetunni fái um það bil ¾ bolla daglega. Forritun, fjármál, vísindi, skapandi störf: allt gengur fyrir kaffi. Rannsókn frá Johns Hopkins sýndi að koffín bætir langtímaminni. Önnur frá Harvard sýndi að 3–5 bollar daglega draga úr áhættu á Parkinson, Alzheimer og sumum tegundum krabbameins.
Silicon Valley byggir á cold brew og single-origin pour-over. Wall Street á espresso. Jafnvel geimferðir: geimfarar á ISS drekka kaffi úr sérhönnuðum pokum – því enginn getur reiknað brautarlínur rétt án koffíns.
Þegar þú rístir þínar eigin baunir heima hjá þér, gerir þú í raun það sama og jemenísku munkarnir gerðu fyrir 600 árum síðan: þú tekur stjórn á eldsneytinu. Þú ákveður sjálfur hversu létt eða dökk ristunin á að vera, hversu fersk olían er, hversu mikil áhrif bragðið fær.
Ferskristuð bauna 4–14 dögum eftir ristun slær út hvaða poka úr matvöruverslun sem er með miklum mun. Þú færð fleiri andoxunarefni, fjölbreyttari sýru, dýpri sætu – og hreinskilnislega: meiri stolti þegar þú býður gestum „mín eigin Etiopíu Yirgacheffe, ristuð í gær“.
Sagan ljúgur ekki. Í hvert sinn sem mannkynið tók stórt skref fram á við – frá upplýsingunni til iðnvæðingar og svo upplýsingatímans – hefur kaffi verið þar með gufandi, svart, beiskt-sætt afl.
Svo næst þegar þú stendur fyrir framan kaffiristara þinn, mundu: þú ert ekki bara kaffinörd.
Þú ert arftaki 600 ára langrar hefðar af siðmenningarsmiðum.
Nú er bara að hækka hitann og rista næsta lotu.
Skál – með svörtu, sterku eldsneyti.
